وبلاگ احادیث ائمه،سخنان و پند بزرگان
» امام کاظم (ع) - حسن همسایگی
تحمل آزار همسايه
يكی از مسائلی كه در روابط همسايگی اهميت چشم گيري دارد و در حسن هم جواری هم مطرح شد، اين است كه حسن هم جواری تنها آزار و اذيت نرساندن نيست، بلكه صبر و تحمل بر اذيت و آزار همسايه نيز از موارد حسن هم جواری است؛ زيرا روابط همسايگی در بعضی موارد نيازمند تحمل و گذشت است و همسايه در بعضی موارد بايد تا اندازه ای در برابر آزار و اذيت همسايه صبر را پيشه خود سازد. در اين زمينه می توان سخن امام كاظم عليه السلام را يادآور شد كه می فرمايند:
حسن همسايگی اين نيست كه آزار نرسانی، بلكه حسن همسايگی اين است كه در برابر آزار و اذيت همسايه صبور و شكيبا باشی.1
يا در مستدرك الوسايل از امام علی عليه السلام آمده است كه:
حسن هم جواری اين نيست كه به همسايه ات آزار نرساني، بلكه حسن هم جواري اين است كه آزار و اذيت همسايه ات را تحمل كنی.
نكته مهم در مورد اين احاديث، اين است كه گاه اين احاديث حمل بر همسايه آزاری مي شود و برخی به خود اجازه می دهند كه در روابط همسايگی در مواردی اذيت و آزار روا دارند؛ اما آنچه مسلم است، در دين اسلام در هيچ موردی آزار و اذيت تجويز نشده است. درست است كه به صبر بر آزار و اذيت همسايه سفارش شده، اما اين سفارش به دليل استحكام روابط همسايگی و برهم نخوردن روابط ميان همسايگان بر اثر مسائل جزئی است. ازاين رو، اين توصيه ها نبايد حمل بر اجازه به آزار و اذيت شود؛ زيرا در اسلام ضرر و ضرار جبران نشده وجود ندارد و مي توان با ضرر و زيان برخورد كرد و خواستار جبران آن بود.
مواردی كه پيامبر صلي الله عليه و آله با ضرر و زيان همسايه به صورت خاص برخورد كرد، اين داستان است:
مطلب مرتبط
عشق زلیخا ابتدا بر یوسف آمد سال ها...«مردی خدمت رسول اكرم صلي الله عليه و آله آمد و از آزار و اذيت همسايه اش شكايت كرد. حضرت فرمود: برو و تحمل كن. بار دوم كه به شكوه آمد و ناليد، پيامبر باز هم دستور صبر و تحمل داد. آزار همسايه به اوج رسيد و خارج از مرز تحمل شد. زمانی كه براي سومين بار، از همسايه شكايت كرد، حضرت رسول اكرم صلي الله عليه و آله چنين راهنمايي و سفارش فرمودند: روز جمعه، وقتی مردم به سوي نماز جمعه می روند، تو وسايل و اسباب و اثاث خويش را بيرون بريز و در رهگذر مردم قرار بده، تا همه آنان كه به نماز مي روند، اين صحنه را ببينند. وقتی علت را می پرسند ماجرا را به آنان بگو. آن مرد نيز به همين صورت عمل كرد. همسايه مردم آزار هم وقتی كه آبروی خود را در خطر ديد، بي درنگ به سوی او شتافت و ملتمسانه از او درخواست كرد كه وسايل و اثاثش را به خانه برگرداند و قول داد كه ديگر اين گونه رفتار و همسايه آزاری نكند.2
هر چند اين داستان جنبه خاص و حكم ويژه ای است كه پيامبر صلي الله عليه و آلهدر اين مورد صادر فرمودند، اما توجه به آن مي تواند بيانگر اين باشد كه آزار و اذيت همسايه مردود است و توصيه معصومين عليهم السلام در مورد تحمل و صبر بر آزار و اذيت همسايه در موارد نادر و استثنایی است، نه در موارد مستمر و عادی؛ زيرا در مواردي كه بر انسان روشن شود كه قصد همسايه، آزار و اذيت است و اين آزار و اذيت استمرار خواهد داشت، توصيه شرع و عقل هيچ گاه به سكوت و صبر نخواهد بود، بلكه بايد به صورت عقلایی با مسئله برخورد كرد؛ ولی در مواردی كه اتفاقی است يا انسان احتمال مي دهد كه در صورت صبر و سكوت بر آزار و اذيت، همسايه رفتار خود را تغيير خواهد داد، توصيه ائمه و شرع بر اين است كه براي حفظ انس و الفت و صميميت ميان همسايگان، صبر كند تا روابط همسايگی به كدورت و دلخوری نينجامد.
1. ميزان الحكمه، ج 1، ص 486.
2. اصول كافى، ج 2، ص 668 .
